İnternetten izlenen bir canlı yayın ya da video çoğunlukla tek bir sebepten donar: video, oynatıcıya izlendiği hızdan daha yavaş geliyordur. Oynatıcının tamponu boşalınca görüntü durur ve yeni veri gelene kadar bekler. Bunu önlemenin yolu, videoyu izleyicinin bağlantısına göre kalitesini değiştirebilen adaptif akış ile yayınlamak ve izleyiciye yakın sunuculardan, yani bir CDN üzerinden dağıtmaktır.
Bu yazıda doğrudan ve adaptif akışın farkını, donmanın yayıncı ve izleyici tarafındaki sebeplerini ve her iki taraf için yapılabilecekleri anlatıyoruz.
Canlı yayın neden donar?
Donmanın sebepleri iki tarafa ayrılır.
İzleyici tarafında:
- İnternet hızı, videonun bit hızının altına düşer. Örneğin 6 Mbps'lik bir HD yayın, 4 Mbps'lik bir bağlantıda takılır.
- Kablosuz bağlantı zayıftır ya da evde aynı anda başka cihazlar da bant genişliği kullanır.
- Cihaz eskidir ve yüksek çözünürlüklü videoyu çözmekte zorlanır.
Yayıncı tarafında:
- Video tek bir kalitede yayınlanır. İzleyicinin bağlantısı yetmediğinde oynatıcının geçebileceği daha düşük bir kalite yoktur.
- Video tek bir sunucudan dağıtılır. İzleyici uzaktaysa ya da aynı anda çok kişi bağlanırsa sunucu yetişemez.
- Yayın odasından sunucuya giden sinyal (yükleme bağlantısı) yetersizdir. Kaynak takılırsa bütün izleyicilerde yayın takılır.
- Tampon ve segment ayarları gecikmeyi çok düşük tutmak için fazla sıkı yapılmıştır. Ağdaki en küçük dalgalanma donmaya dönüşür.
İzleyicinin internetini yayıncı değiştiremez. Ama donmanın büyük kısmı yayıncı tarafındaki bu dört maddeden gelir ve bunların hepsi çözülebilir.
Doğrudan akış nedir?
Doğrudan (progresif) video akışı, internet üzerinden yayınlanan tek bir video dosyasıdır. Video, oynatıldığı ekrana sığacak şekilde büyür veya küçülür, ancak dosyanın kalitesi ve boyutu her cihazda aynı kalır. Bağlantı yavaşsa video duraklar ve tampona alınır; daha düşük bir kaliteye geçme seçeneği yoktur.
Adaptif akış nedir, nasıl çalışır?
Adaptif akış (adaptive bitrate streaming, ABR), videoyu her izleyiciye o anki bağlantısının taşıyabileceği en yüksek kalitede sunan yöntemdir. Üç adımda çalışır:
- Birden fazla kalitede kodlama: Video, örneğin 360p, 720p ve 1080p olmak üzere birkaç farklı çözünürlük ve bit hızında hazırlanır.
- Kısa parçalara bölme: Her kalite birkaç saniyelik segmentlere ayrılır ve HLS ya da DASH formatında bir oynatma listesi ile tanımlanır.
- Anlık geçiş: Oynatıcı her segmentten önce bağlantı hızını ölçer ve uygun kaliteyi seçer. Bağlantı zayıflarsa bir alt kaliteye, düzelirse bir üst kaliteye geçer.
Sonuç olarak zayıf bağlantıdaki izleyici donma yerine bir süre daha düşük kalitede izler, hızlı bağlantıdaki izleyici ise en yüksek çözünürlüğü alır. Bağlantı düzeldiğinde oynatıcı kendiliğinden yüksek kaliteye döner.
Doğrudan ve adaptif akış arasındaki farklar
| Doğrudan akış | Adaptif akış | |
|---|---|---|
| Kalite | Tek kalite | Birden fazla kalite, anlık geçiş |
| Zayıf bağlantıda | Durur ve tampona alır | Kaliteyi düşürür, oynamaya devam eder |
| Format | Genellikle tek MP4 dosyası | HLS veya DASH segmentleri |
| Canlı yayın için | Uygun değil | Standart yöntem |
| Hazırlık | Kodlama gerekmez | Her kalite için ayrı kodlama gerekir |
| Uygun olduğu yer | Kısa, küçük dosyalar | Canlı yayın, uzun videolar, mobil izleyici |
CDN donmayı nasıl azaltır?
Adaptif akış doğru kaliteyi seçer, ama video segmentlerinin izleyiciye hızlı ulaşması da gerekir. CDN (içerik dağıtım ağı), videoyu farklı şehir ve ülkelerdeki kenar sunucularında önbelleğe alır. İzleyici, videoyu tek bir merkezi sunucudan değil kendisine en yakın sunucudan çeker.
- Mesafe kısaldığı için segmentler daha hızlı gelir.
- Yük çok sayıda sunucuya dağıldığı için aynı anda binlerce izleyici bağlandığında yayın çökmez.
- Yurt dışındaki izleyiciler de yakın bir sunucudan izler.
CDN'in nasıl çalıştığını CDN nedir? yazımızda ayrıntılı anlattık.
Gecikme ile kesintisiz izleme arasındaki denge
Adaptif akışta oynatıcı birkaç segmenti önceden tampona alır. Tampon büyüdükçe yayın daha kararlı olur, ama canlı yayın gerçek zamanın birkaç saniye ile 30 saniye kadar gerisinde kalır. Tamponu küçültmek gecikmeyi azaltır, ama ağdaki küçük dalgalanmaları donmaya açık hale getirir.
Doğru ayar yayının türüne bağlıdır. Haber, program ve konferans yayınlarında birkaç saniyelik gecikme fark edilmez; burada öncelik kesintisiz izlemedir. Canlı maç ya da izleyiciyle etkileşimli yayınlarda gecikmeyi düşürmek daha önemli hale gelir.
İzleyici için: hangi internet hızı yeterli?
- SD kalite: 3 Mbps ve üzeri
- HD (720p–1080p): 5–10 Mbps
- 4K: 20–25 Mbps
Yayın donuyorsa izleyicinin deneyebileceği adımlar: cihazı modeme kablo ile bağlamak ya da modeme yaklaşmak, aynı ağda büyük indirme yapan cihazları durdurmak, oynatıcıdaki kalite ayarını "otomatik" bırakmak ve uygulamayı ya da tarayıcıyı güncellemek.
Yayıncı için: donmayı önleme kontrol listesi
- Videoyu ve canlı yayını birden fazla kalitede adaptif akış ile yayınlayın.
- Dağıtımı izleyicilerinizin bulunduğu bölgelerde sunucusu olan bir CDN üzerinden yapın.
- Yayın odasının yükleme hızını, gönderdiğiniz yayının bit hızının en az 1,5 katı olacak şekilde planlayın.
- Tampon ve segment sürelerini yayın türüne göre ayarlayın; haber için kararlılığı, maç için düşük gecikmeyi öne alın.
- Yayın sırasında izleyici sayısını ve hata oranını takip edin.
Sıkça sorulan sorular
Televizyon kanallarını internetten canlı ve donmadan nasıl izlerim?
Kanalın resmi uygulamasını ya da web sitesini kullanın, cihazı mümkünse kablo ile bağlayın ve HD yayın için en az 5–10 Mbps hıza sahip olduğunuzdan emin olun. Kanal adaptif akış kullanıyorsa bağlantınız zayıfladığında görüntü donmak yerine kalitesi düşer.
Canlı yayın neden donuyor?
Video, oynatıcıya izlendiği hızdan yavaş geldiğinde tampon boşalır ve görüntü durur. Sebep izleyicinin bağlantısı olabileceği gibi, yayının tek kalitede yayınlanması ya da CDN kullanılmaması da olabilir.
Adaptif akış nedir?
Videonun birden fazla kalitede hazırlanıp, oynatıcının izleyicinin bağlantısına göre bu kaliteler arasında anlık geçiş yaptığı yayın yöntemidir.
Doğrudan akış ile adaptif akışın farkı nedir?
Doğrudan akış tek kalitede bir dosyadır ve bağlantı yetmediğinde durur. Adaptif akış kaliteyi bağlantıya göre değiştirir ve oynamaya devam eder.
CDN donmayı önler mi?
Tek başına değil, ama büyük ölçüde azaltır. CDN videoyu izleyiciye yakın sunuculardan dağıtır ve yükü paylaştırır. Adaptif akışla birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verir.
Onveo ile yayın
Onveo'ya yüklediğiniz videolar birden fazla kalitede kodlanır ve HLS adaptif akış olarak, CDN üzerinden izleyicilerinize ulaştırılır. Kurulumunuzu birlikte değerlendirmek için bize ulaşın ya da yayıncılar sayfamıza göz atın.